Tussen Stroom en Stroom - BikeTour: Borssele - Hoedekenskerke - Zwaakse Weel
Cirkel van iets meer dan 43km. Je vertrekt in het verrassende Borssele. Je volgt de rand van de Westerschelde met mooie uitzichten. Je komt voorbij het schilderachtige dorp Ellewoutsdijk en iets verder vind je het Fort Ellewoutsdijk. Je vervolgt de Westerschelde tot in Hoedekenskerke. Daar vind je het eindstation van de stoomtrein-verbinding met Goes. Wat noordelijker buig je af naar de Zwaakse Weel, een inmiddels indrukwekkend natuurgebied. Je fietst terug naar Borssele via de Westeindsche Weel.
Onderweg
1. Borssele
Het dorp heeft een beschermd dorpsgezicht en is daarmee een van de zeventien beschermde stads- en dorpsgezichten in Zeeland. In het dorp bevindt zich de terp Berg van Troje, een overblijfsel van het kasteel uit de 13e eeuw van de heren van Borssele. Een andere bezienswaardigheid is de korenmolen De Hoop & Verwachting, die gebouwd is omstreeks 1714. pvallend aan Borssele is het strakke symmetrische stratenpatroon volgens het principe van (een vrije vorm van) de gulden snede, dat in het verleden werd toegeschreven aan Simon Stevin. Onderzoek heeft echter uitgewezen dat Cornelis Soetwater de ontwerper is. Het is het enige dorp in Nederland dat een dergelijke opzet heeft.
Ten noordwesten van deze plaats staat de naar haar genoemde kerncentrale Borssele en de Centrale Opslag Voor Radioactief Afval (COVRA). Vlak bij de kerncentrale (~400 m) komen ook de electriciteitskabels van Windpark Borssele aan land en gaat de energie via het hoogspanningsstation het landelijk netwerk op.[2]
De plaats Borssele wordt geschreven met dubbel s, maar de gemeente Borsele met één s, beide met dezelfde etymologische achtergrond. Borssele stond in de middeleeuwen wisselend bekend onder de schrijfwijzen Berselre, Brumsale, Brinsilla en Borsale.
2. Inlaag 2005
Ten zuiden van Ellewoutsdijk ligt Inlaag 2005, een natuurgebied van zo’n 35 hectare. Het werd aangelegd als compensatie voor natuurverlies bij de aanleg van de Westerscheldetunnel. De inlaag grenst aan het oudere Inlaag 1887 en bestaat uit een afwisselend landschap met graslanden, rietstroken, waterpartijen en natte greppels.
Voor vogels is het een aantrekkelijk gebied, zeker bij hoog water in de Westerschelde. Dan trekken wadvogels als kluten, tureluurs en wulpen het binnendijkse terrein in om voedsel te zoeken en te rusten. Ook zangvogels en andere trekvogels laten zich hier regelmatig zien. Vanaf de Zeedijk heb je goed uitzicht over het terrein, een fijne plek om even af te stappen en je verrekijker erbij te pakken.
Tijdens graafwerkzaamheden in het gebied kwamen resten aan het licht van een oude agrarische nederzetting uit de Romeinse tijd. Daarmee kreeg dit jonge natuurgebied onverwachts ook een historische laag.
3. Inlaag 1887
Uit de inlaag is in de negentiende eeuw klei gewonnen voor de aanleg van een reservedijk. Het uitgediepte gebied ligt beschut tussen de dijken. Bij hoog water is het drassige zilte grasland met zijn sloten en poelen een toevluchtsoord voor steltlopers als de tureluur, bontbekplevier en kluut. In het voorjaar is het een geliefd broedgebied.
Het natuurgebied is eigenlijk in alle jaargetijden mooi. In het voor- en najaar zie je hier veel trekvogels. Als de zeekraal in het najaar is uitgebloeid, kleurt de inlaag kastanjerood. In de winter is het waterpeil iets hoger dan in de zomer. Er wonen dan onder andere steltlopers en eenden. Natuurgebied Inlaag 1887 is niet toegankelijk voor bezoekers. Je kunt het natuurgebied wel goed overzien vanaf de Zeedijk.
4. Ellewoutsdijk dorp
Het dorp Ellewoutsdijk is gelegen aan de Westerschelde, in de zuidelijkste punt van Zuid-Beveland, niet ver van de noordelijke inrit van de Westerscheldetunnel. Aan de Westerschelde bevindt zich een kleine jachthaven, een getijhaven, die bij eb droogvalt. Ten zuiden van het dorp, achter de zeedijk ligt het voormalig fort Ellewoutsdijk uit 1837. Dat fort diende ooit ter verdediging van de Schelde en is tegenwoordig eigendom van Vereniging Natuurmonumenten.
Een belangrijke plaats in het dorpsgezicht wordt ingenomen door twee herenhuizen in een parkachtig landschap, die door de ambachtsheer van Ellewoutsdijk zijn gebouwd op het terrein van een in de Tweede Wereldoorlog verwoeste buitenplaats Zorgvliet. Deze buitenplaats is op zijn beurt weer gebouwd bij de plek waar tot 1822 het kasteel Ellewoutsdijk stond.
Op de fundamenten van de laatgotische dorpskerk bouwde men in 1950/51 een nieuwe kerk: het zogenaamde Kerkje van Ellesdiek. Vanwege de geringe omvang van de gemeente voegde men haar in 2001 bij de gemeente Driewegen en kwam het kerkje leeg te staan. Sindsdien heeft men het in gebruik voor oecumenische diensten en voor tal van dialectactiviteiten.
5. Fort Ellewoutsdijk
6. Scheldeoord
7. Hoedekenskerke + treinstation (stoomtrein vanuit Goes)
Hoedekenskerke heeft ongeveer 740 inwoners. Het is één van de kleinere dorpen. Vroeger was er een veerhaven. De veerdienst naar Terneuzen stopte in 1972. Er zijn nog twee getijdehavens die aan die tijd herinneren. Eén ervan is in gebruik als jachthaven. Het dorp heeft een redelijk voorzieningenniveau.
In het dorp is een halte van de Stoomtrein Goes-Borsele(link is extern). Veel toeristen maken hiervan gebruik. Bij de oude veerhaven kun je genieten van het uitzicht over de Schelde. Je kunt ook 't Wienkeltje van Wullempje' bezoeken. Dit is een museumwinkeltje.
Op het eind van de Kerkstraat staat een kerk uit de vijftiende eeuw. Alleen het koorgedeelte is er nog. In 1782 zijn de toren en het schip van de kerk ingestort. Ze zijn nooit meer herbouwd. Aan de Molenstraat vindt u 'De Koutermolen'. Het is een ronde stenen bovenkruier van het type grondzeiler. Hij staat op een kleine molenberg uit 1874.
8. Zwaakse Weel incl. heggengebied
De Zwaakse Weel ligt ten zuiden van Goes en is een van de grootste natuurgebieden in de Zak van Zuid Beveland. Er is een brede kreek, er zijn akkers met oude gewassen en een hoogstamboomgaard. Ooit was de Zwake een druk bevaren getijdenkreek tussen de Honte, de Westerschelde en het Veerse Gat. Na de inpoldering bleef er weinig over van deze dynamische zeearm. Natuurmonumenten werkt de laatste jaren hard aan natuurherstel en herinrichting. En dankzij de aanleg van nieuwe wandel-, ruiter- en fietspaden is het gebied nu voor lokale bewoners en gasten van Zeeland toegankelijk.
Liefhebbers noemen de Zwaakse Weel een walhalla voor vogels. Meerdere paren kiekendieven broeden hier elk jaar in de brede rietkragen langs het water. Net als steenuilen, torenvalken, kerkuilen, spechten, vele soorten eenden en ganzen die hier hun leefgebied hebben. Met een beetje geluk, zie je de opvallend blauwe ijsvogel of spot je de blauwborst tussen de rietstengels. De koekoek roept vanuit een hoge boomtop en putters doen zich te goed aan de zaden van uitgebloeide distels. In het najaar zie je vogels zoals de koperwiek en kramsvogel, die genieten van de vele bessen van de Zeeuwse heggen.
Een weel is een groot kolkgat dat ontstaat door een dijkdoorbraak. De Zwaakse Weel verwijst naar de weel die ontstond nadat in de zestiende eeuw de dijken van de Zwake doorbraken tijdens hevige stormen.
9. Ovezande
Ovezande ligt in het hart van de Zak van Zuid-Beveland. Daarom wordt het ook wel 'een parel in de Zak' genoemd. Er zijn ongeveer 1150 inwoners. Tussen 2008 en 2013 heeft Ovezande een nieuw dorpshart gekregen.
Er zijn mooie gebouwen die het beeld bepalen. Zoals de Rooms-Katholieke kerk met pastorie uit 1870 in het dorpshart. Maar ook de vroegere Nederlands-Hervormde kerk uit de vijftiende eeuw. Deze staat aan het oude Kerkplein. Tegenover de kerk staat een vroegere herberg uit 1645. In het dorpshart staat een kunstwerk. Dit staat symbool voor het eiland-verleden van Ovezande. De Schelde, met het grote open water, is dichtbij.
In de omgeving zijn prachtige bloemendijken.
10. Ovezandsche Watergang
Het water bevindt zich in de buurt van Ovezande en Kwadendamme.Aard: Het wordt omschreven als een 'gekanaliseerde waterloop' en staat op kaarten aangeduid als een polderwatergang die door het landschap stroomt, vaak langs polders zoals de Oud-Ovezandpolder. In het algemeen is een 'watergang' een sloot, beek, kanaal of rivier, maar de Ovezandsche Watergang is een eigennaam voor deze specifieke waterweg in de regio.
11. Westeindsche Weel
De Westeindse Weel is een historische plek in Zeeland. Ooit functioneerde de dijk rondom het gebied als zeewering. Op 5 november 1530 ging het mis, tijdens de bekende Sint Felixvloed.De dijk brak door op de plek waar vroeger een kreek lag. Het water stroomde met grote kracht naar binnen en er ontstond een diep kolkgat: een weel. De nieuwe dijk werd met een boog om het diepe gat heen gelegd. De Westeindse Weel is een combinatie van een weel en een kreekrestant.Tegenwoordig bruist het hier van het leven. Een grote diversiteit aan vogels weet het gebied te vinden als rust-, broed- en voedselplaats. En doordat er zowel een zoet- als zoutwaterbodem in het gebied is, ontstaat er ook een unieke combinatie van planten.
