Biodiversiteit op bedrijfsterreinen
Van 'grijs' naar 'groen-blauw': een paradigmashift
Traditioneel werden industriële bedrijfsterreinen ontworpen met het oog op efficiëntie, veiligheid en steriliteit: strak asfalt, betonnen muren, gemillimeterde gazons en hekwerken. Dat creëerde ecologische woestijnen. De moderne ecologische visie breekt hiermee. Bedrijven binnen het District realiseren zich in toenemende mate dat hun gigantische landoppervlaktes (vaak honderden hectares per bedrijf) een enorm onbenut potentieel bieden voor natuurontwikkeling. Dat concept staat bekend als natuurinclusief ondernemen of het stimuleren van biodiversiteit op bedrijfsterreinen.
.
Praktijkvoorbeelden en maatregelen in de regio
Grote industriële sites in de kanaalzone tonen aan dat zware industrie en kwetsbare natuur hand in hand kunnen gaan. Bedrijven zoals ArcelorMittal Gent, Dow Benelux en Yara Sluiskil bezitten uitgestrekte bufferzones, braakliggende gronden en overhoekjes die niet direct voor productie worden gebruikt.
Concrete maatregelen die in het District worden toegepast zijn onder andere:
Ecologisch groenbeheer. Het vervangen van intensief gemaaide gazons door extensief beheerd bloemrijk grasland. Dit trekt enorme populaties bestuivers (bijen, zweefvliegen) en vogels aan.
Groen-blauwe aders. De aanleg van natuurvriendelijke oevers langs industriële koelwater- en opvangbekkens. In plaats van steile betonranden kiest men voor flauwe taluds met rietkragen. Dit biedt paaiplaatsen voor vissen en foerageergebied voor watervogels.
Nest- en schuilgelegenheden. Het installeren van slechtvalkenkasten op hoge industriële installaties (zoals schoorstenen of silotorens). Slechtvalken vinden op fabrieksterreinen een perfect biotoop (hoge uitkijkposten en veel duiven) en helpen tegelijkertijd bij de natuurlijke populatiebeheersing.
Tijdelijke Natuur. Dat is een specifiek juridisch en ecologisch instrument Bedrijven geven de garantie dat ze op gronden die pas over 5 of 10 jaar ontwikkeld worden, spontane natuur (pioniersnatuur) haar gang laten gaan. Dankzij de regeling 'Tijdelijke Natuur' mogen ze deze gebieden later zonder zware procedures weer bouwrijp maken, wat drempelvrees bij ondernemers wegneemt. Zoals eerder gezegd is dit in de theorie makkelijker dan in de praktijk.
De rol van koppelingsgebieden
Een mooi grensoverschrijdend fenomeen in het District zijn de koppelingsgebieden. Dat zijn grootschalige, multifunctionele bufferzones die specifiek zijn ingericht tussen de zware industrie (zoals de Gentse kanaalzone) en de omliggende dorpskernen (zoals Zelzate, Sint-Kruis-Winkel en Evergem). Die gebieden (bijvoorbeeld Rieme-Oost of Grote Put) vervullen een drieledige functie: ze bufferen visueel en akoestisch de industrie, ze bieden recreatieruimte voor de inwoners, en ze zijn ingericht als hoogwaardige natuurgebieden (bos, moeras, hooiland) die fungeren als ecologische stapstenen (stepping stones) tussen grotere natuurcomplexen.
Ecologische Meerwaarde
Biodiversiteit op bedrijfsterreinen heeft een grote ecologische meerwaarde.
Versterking van de ecologische infrastructuur. Bedrijfsterreinen en koppelingsgebieden heffen de isolatie op van omliggende natuurgebieden (zoals de Westerschelde of de Vlaamse polders) door te fungeren als migratiecorridors voor amfibieën, insecten en kleine zoogdieren.
Klimaatadaptatie. Meer groen en open water op bedrijfsterreinen vermindert het urban heat island effect (hitte-eilandeffect) binnen de industriële zones en verbetert de waterinfiltratie bij extreme neerslag.