Circulariteit - Industriële symbiose
Het Concept van Industriële Symbiose
In een traditionele lineaire economie produceert een bedrijf goederen, waarbij afvalstoffen resteren die worden gestort of verbrand. Binnen de context van het North Sea Port District wordt er intensief gebouwd aan een circulaire haven, waarbij het principe van industriële symbiose centraal staat. Dat houdt in dat de reststroom (afval, warmte, restgassen, water of bijproducten) van het ene bedrijf de primaire grondstof of energiebron vormt voor een naburig bedrijf. Door de fysieke nabijheid van chemie, metallurgie en agro-industrie in de Gent-Terneuzen-Vlissingen as, leent dit gebied zich hier bij uitstek voor.
Toepassingen in het North Sea Port District
Een van de meest schoolse en succesvolle voorbeelden van industriële symbiose in Europa bevindt zich in de kanaalzone van Terneuzen: de koppeling tussen Yara (kunstmestproducent) en de omliggende glastuinbouw (Warmco). Yara produceert bij haar processen grote hoeveelheden restwarmte en zuivere CO₂. In plaats van deze warmte te spuien in het oppervlaktewater en de CO₂ in de atmosfeer te emitteren, worden deze stromen via een buizennetwerk getransporteerd naar een gigantisch complex van glastuinbouwbedrijven in de nabijgelegen polders. De kassen worden hiermee verwarmd en de planten groeien sneller door de extra CO₂. Dat bespaart miljoenen kubieke meters aardgas per jaar.
Een ander prominent voorbeeld is de valorisatie van vaste reststromen uit de staalproductie. ArcelorMittal Gent produceert hoogovenslakken. Die slakken worden niet gestort, maar fijngemalen en geleverd aan de cementindustrie (zoals CBR). Het dient als een volwaardige en duurzame vervanger voor klinker in cement, wat leidt tot een enorme reductie van de CO₂-voetafdruk van beton.
Daarnaast is er de transitie naar circulaire chemie. Bedrijven zoals Dow Benelux zetten sterk in op chemische recycling. In samenwerking met partijen in de regio worden plastic afvalstromen via pyrolysetechnologie afgebroken tot pyrolyse-olie, die vervolgens in de naftakrakers van Dow weer als circulaire grondstof dient voor de productie van nieuwe, hoogwaardige plastics.
Ecologische Voordelen en Uitdagingen
De voordelen voor de natuurlijke omgeving zijn evident, maar gaan gepaard met specifieke ecologische randvoorwaarden:
1. Beperking van thermische belasting. Door restwarmte nuttig te gebruiken, wordt voorkomen dat warm koelwater wordt geloosd in het Kanaal van Gent naar Terneuzen of de Westerschelde. Dat remt de ecologisch schadelijke opwarming van het oppervlaktewater.
2. Vermindering van primaire ontginning. Het hergebruik van slakken en assen voorkomt de noodzaak tot het afgraven van nieuwe kalksteen- en grindgroeven elders in Europa.
3. Kwalitatieve cascades. Een ecologische uitdaging is de verspreiding van 'zeer zorgwekkende stoffen' (ZZS) in een circulaire keten. Wanneer afvalstromen hergebruikt worden, moet strikt worden 'gemonitored' dat zware metalen of persistente chemicaliën niet accumuleren in het milieu of in nieuwe producten.
Ecologische Synergie en Risico's
Hoewel die technologische transities primair zijn ingegeven door klimaatdoelstellingen, hebben ze directe raakvlakken met de lokale ecologie. Ze haken in op:
1. Het watervraagstuk. Elektrolyse vereist extreem zuiver water. Grootschalige productie van groene waterstof mag de zoetwaterreserves in het polderlandschap (die nu al onder druk staan door verzilting) niet uitputten. Er wordt daarom ingezet op de zuivering van industrieel afvalwater of ontzilt brak/zout water.
2. Ruimtebeslag en infrastructuur. De aanleg van nieuwe buisleidingenstraten voor waterstof en CO₂ doorkruist het historische polderlandschap en de ecologische verbindingszones (koppelingsgebieden). Dat vereist een zorgvuldige inpassing (bijvoorbeeld via gestuurde boringen) om ecologische fragmentatie te voorkomen.