BikeTour: Wonderwoud - Puyenbroeck - Moervaart
Cirkel van net geen 34,5km. Je vertrekt aan het Wonderwoud. Daar ga je noordwaarts richting het domein van Puyenbroeck. Je rijdt geruime tijd langs de schilderachtige Moervaart. Dan ga je richting zuiden, via Mendonk, Desteldonk en uiteindelijk terug naar Oostakker via het Koppelingsgebied Oostakker-Noord dat wordt aangelegd.
Onderweg
1. Hijfte
2. Speurdonk
Speurdonk is een gehucht ten noorden Lochristi, dicht bij Mendonk. Het domein "Te Speurdonk" is een kasteelpark met dreven begrensd ten zuiden door de Busstraat, ten oosten door Windgat, ten noorden door een dreef in het verlengde van de Sprendonkstraat op Desteldonk naar Windgat, en (tot slot) ten westen door vroeger grondgebied Zaffelare dat in 1964 werd afgestaan aan Gent. Oudste vermelding van het "Goed te Speurdonc" van 1337. Eind 17de eeuw en in de 18de eeuw beschreven als een omwalde hofstede of hooghof met neerhof ten noorden ervan. In 1800 vermeld als "behuysde en bewalde hofstede" met een speelgoed op de plaats van het vroeger neerhof. Circa 1838 bouwde Karel de Bremmaecker ter vervanging van een kleiner ouder huis van het speelgoed, een kasteel in neoclassicistische stijl bekend staand als het "Kasteel Te Speurdonk". Later in de 19de eeuw tot 1936 eigendom van de familie de la Kethulle. Dit kasteel werd in 1955 gesloopt en nadien vervangen door de nu nog bestaande villa.
3. Kasteel Puyenbrug
Het kasteel Puyenbrug is een kasteel gebouwd in 1881 dat deel uitmaakt van het provinciaal domein Puyenbroeck, sinds diens oprichting in 1965. Vanaf 1976 huist in dit gebouw het Molenmuseum, de provinciale erfgoedsite Provinciaal Molencentrum MOLA.
4. Siesmeersbos
Het zijn de groene longen van Puyenbroeck: het Siesmeersbos en het Torregoedbos. Beide liggen ze onder de Zuidlede.
5. Domein Puyenbroeck
Het gebied werd in 1965 door de provincie aangekocht en werd voor het publiek opengesteld in 1969.
Het park is laag gelegen en bevat enkele grote vijvers. Het deel van het park ten zuiden van de Zuidlede is meer bebost. In het park bevindt zich ook het Kasteel Puyenbrug. De naam "Puy" verwijst naar een kunstmatige hoogte, terwijl het woord "broeck" verwijst naar het moerassig karakter van de meersen.
Er zijn een grote speeltuin, ligweiden, een speelbos van 10 ha en een verkeerspark waar kinderen met go-carts kunnen rijden. Er is ook een dierenpark dat aandacht schenkt aan het 'Levend Erfgoed' en oude veerassen. Met een toeristisch treintje kan er een rondrit gemaakt worden door het park. Er kunnen ook fietsen en bolderkarren gehuurd worden en aan de vijvers kunnen roeiboten en pedalo's worden gehuurd.
Op het terrein van het provinciaal domein bevindt zich ook de provinciale erfgoedsite MOLA, het provinciaal Molencentrum in het voormalig Kasteel Puyenbrug.
Het domein beschikt over ongeveer 150 hectare bos, met een bijna volledig aaneengesloten bosgebied ten zuiden van de Zuidlede. Er is ook een permanente broedwand voor vogels aangelegd, die onder meer gebruikt wordt door de oeverzwaluw en de bijeneter. Een ijskelder werd ingericht als overwinterplaats voor vleermuizen. In de vijvers werden enkele ondiepe paaiplaatsen voor de vissen aangelegd. De buizerd, blauwe reiger en ijsvogel komen er voor. In Puyenbroeck worden educatieve activiteiten voor scholen georganiseerd.
6. Kalvebrug
De Moervaart, een zuidelijke aftakking van de Durme, werd in 1531 rechtgetrokken en van verschillende bruggen voorzien. Moervaart, Zuidlede (reeds in 1379 rechtgetrokken) en andere waterlopen in de Moervaartdepressie waren van belang onder meer voor het vervoer van turf en brandhout naar Gent. De exploitatie van de veen- en turfgronden was één van de voornaamste economische activiteiten te Moerbeke in de middeleeuwen.
De brug dateert uit het interbellum en werd circa 1945 hersteld en gedeeltelijk vernieuwd na oorlogsschade.
7. Moervaart
De Moervaart is een kanaal in het noorden van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen, en is de mensgemaakte middenloop van de rivier de Durme. De Moervaart is 22,42 km lang en verbindt het Kanaal van Gent naar Terneuzen met de Durme. Het kanaal heeft vandaag nog weinig economische betekenis en wordt enkel door de pleziervaart gebruikt. De waterloop loopt in Gent door Mendonk, door Wachtebeke en in het Waasland door Moerbeke-Waas en Lokeren. Via de Stekense Vaart staat de Moervaart in verbinding met Stekene.
De Moervaart werd in de Middeleeuwen (rond 1300) gegraven door de abdij van Boudelo, aanvankelijk als relatief smalle afwatering van de Moervaartdepressie. Geprobeerd werd om zo landbouwgrond te winnen op het drassige veengebied dat voorheen enkel geschikt was voor de ontginning van turf, vroeger ook wel moer genoemd, vandaar ook de naam van de vaart. Omdat de naburige Zuidlede na verloop van tijd te smal werd voor het vervoer van de turf, werd de Moervaart in de 15e eeuw verbreed en bevaarbaar gemaakt.
Door de aanleg van het kanaal Gent-Terneuzen in 1825 werd de verbinding verbroken met de natuurlijke bovenlopen: de Poekebeek en Oude of Hoge Kale.
Tot 1964 zat er getij (+/- 25 cm) op de Moervaart, via de Durme en verderop de Schelde. Door de afdamming van de Durme te Lokeren en het verwijderen van de sluis te Rodenhuize tussen de Moervaart en het kanaal Gent-Terneuzen is het waterniveau van beide waterlopen gelijk.
8. De Reepjes
De Reepkens is een natuurgebied. De Moervaart heeft op een drietal plaatsen inhammen gevormd in het moerassig gebied de Reepkens. Het rietveld staat daardoor zomer en winter onder water. Rietvogels zoals blauwborst, rietgors en kleine karekiet voelen zich hier thuis. Van april tot augustus jaagt de bruine kiekendief bijna voortdurend boven het rietveld en de akkers aan deze zijde van de Moervaart.
9. Overledebrug
De Overledebrug is een ophaalbrug over de Moervaart in Wachtebeke. De brug is een deel van de N449, die Zelzate met Laarne verbindt.
De brug dateert uit het interbellum en werd omstreeks 1945 hersteld en gedeeltelijk vervangen na oorlogsschade uit de Tweede Wereldoorlog. De brug werd in 2000 gemechaniseerd. De Overledebrug werd in 2001 beschermd als monument.
10. Moervaart en Zuidlede
De Zuidlede, ook gezien als het verlengde van de rivier de Durme, is een zijrivier van de Moervaart (zowel start als eide). Ze splitst af van de Moervaart ter hoogte van Mendonk - het punt dat wordt aangegeven - en stroomt zo verder langs Zaffelare en Eksaarde naar Daknam waar ze samenvloeit met de Moervaart. Vroeger was ze echter een deel van de natuurlijke middenloop van de Durme. Maar door de kanalisatie van de Moervaart (in het verleden ook wel Noordlede genoemd) nam deze vaart haar taak langzaam over.
Over haar gehele lengte, een 15-tal kilometer, is ze ontoegankelijk voor motorvaartuigen, maar ze is geschikt voor een boottocht per kano of kajak, al moet de boot enkele keren over een dam worden gedragen.
11. Oude Moervaartarm
Na een afdamming in 1966 ontwikkelde de oude Moervaartarm tot viswater. Een deel werd opgevuld en evolueerde tot de beboste natuurlijke strook van nu. Langzaam afstervende bomen, rechtstaande kluiten en wortelputten bieden een ideale leefomgeving voor verschillende soorten paddenstoelen, mossen, insecten, amfibieën, vogels en kleine zoogdieren. De Oude Moervaartarm bestaat feitelijk uit 2 delen. De BikeTour komt enkel voorbij het meest noordelijk gelegen deel.
12. Spanjeveerbrug
De Spanjeveerbrug was een brug, in 2025-2026 afgebroken en in heropbouw, over de Moervaart in Mendonk, een deelgemeente van de Belgische stad Gent. De Vlaamse Waterweg wil er een nieuwe brug bouwen die naar verwachting eind 2026 opgeleverd zal zijn. De brug was ruim 67 meter lang en gebouwd op tweemaal twee houten vakwerkpijlers en was slechts één rijvak breed. De brug verbond de twee helften van Mendonk op de beide oevers van de Moervaart.
Aan beide zijden van de brug werd een balk boven de weg geplaatst op 2,30 m hoogte. Daardoor konden enkel auto's, fietsers en voetgangers de brug gebruiken.
Deze baileybrug werd eind augustus 2025 'grblokkeerd' en werd klaargemaakt om af te breken.
In november 2022 raakte bekend dat naast de plannen en de bestaande vergunning voor een definitieve, betonnen brug, de wegbeheerder (Vlaams Gewest) ook nog een fietsdoorgang onder de brug onderzocht, voor een fietsverbinding langsheen de Moervaart.
13. Mendonk
Mendonk is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en een deelgemeente van de stad Gent. Mendonk was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1965. Mendonk is een van de kanaaldorpen ten noorden van Gent, in de Gentse haven langs het zeekanaal Gent-Terneuzen en de Moervaart en de Zuidlede. Een bezienswaardigheid is de penitentiesteen waarvan de overlevering wil dat Sint-Bavo hem als hoofdkussen zou hebben meegedragen. Die steen wordt bewaard in de Sint-Baafskerk.
De Mendonkbrug overbrugt de Zuidlede terwijl een baileybrug (Spanjeveerbrug) over de Moervaart lag (de brug wordt op moment van schrijven vervangen door een moderne brug). In Mendonk werd tijdens de Eerste Wereldoorlog door de Duitsers een aantal bunkers van de Hollandstelling gebouwd.
Mendonk is een kanaaldorp met een heel oude geschiedenis. De naam Mendonk wijst op een Merovingische oorsprong, die in 694 als Medmedung wordt vermeld. Die naam is een samentrekking van het Germaanse 'miduma', wat middelste betekent, en het Germaanse 'dunga', dat staat voor zanderige hoogte nabij een moeras.
14. Te Speurdonk
Domein zogenaamd "Te Speurdonk" is een kasteelpark met dreven begrensd ten zuiden door de Busstraat, ten oosten door Windgat, ten noorden door een dreef in het verlengde van de Sprendonkstraat op Desteldonk naar Windgat, ten westen door vroeger grondgebied Zaffelare dat in 1964 werd afgestaan aan Gent. De oudste vermelding van het "Goed te Speurdonc" dateert van 1337. Eind 17de eeuw en in de 18de eeuw beschreven als een omwalde hofstede of hooghof met neerhof ten noorden ervan. In 1800 vermeld als "behuysde en bewalde hofstede" met een speelgoed op de plaats van het vroeger neerhof. Circa 1838 bouwde Karel de Bremmaecker ter vervanging van een kleiner ouder huis van het speelgoed, een kasteel in neoclassicistische stijl bekend staand als het "Kasteel Te Speurdonk". Dat kasteel werd in 1955 gesloopt en nadien vervangen door de nu nog bestaande villa.
15. Desteldonk
Desteldonk is een deelgemeente van de stad Gent. Tot 31 december 1964 was het een zelfstandige gemeente.
Zoals het onderdeel "donk" in de naam reeds laat vermoeden, is Desteldonk ontstaan op een zandrug die van oost naar west georiënteerd is, aan de rand van het bekken van de Durme (vroeger ook Kale genoemd, nu min of meer het tracé van de Moervaart). De oost-westoriëntering van de zandrug is nog te herkennen in de bewoning van het dorp, die over een afstand van ca. 1,5 km gegroepeerd is langs de Rechtstraat en de Lindestraat.
De eerste historische vermeldingen van Desteldonk dateren van het jaar 967, als Thesledung. Zeker vanaf 1236 was Desteldonk een parochie. In 1560 werd die afgestaan aan het Sint-Baafskapittel te Gent. Tot het einde van het ancien régime behoorde Desteldonk aan de Sint-Baafsabdij. Het dorp had bijzonder te lijden van de godsdiensttwisten in de 16e eeuw en werd in de Hollandse Oorlog in 1677 door Franse troepen bijna volledig vernietigd. Dat heeft wellicht de ontwikkeling van het dorp gefnuikt.
In 1927 werd een deel van het grondgebied door Gent geannexeerd. Op 1 januari 1965 volgde annexatie van het overige deel van de gemeente, samen met de toenmalige gemeenten Mendonk en Sint-Kruis-Winkel; die drie deelgemeenten worden in de Gentse stadspolitiek de "kanaaldorpen" genoemd (naar het nabijgelegen kanaal Gent-Terneuzen). Op het grondgebied van de kanaaldorpen ontwikkelde Gent de expansie van zijn haven. Desteldonk verloor eind jaren 60 van de twintigste eeuw twee kastelen aan uitbreiding van de Gentse haven (het kasteel van Delbecque en het kasteel van Van Pottelsberghe de la Potterie). Ook landbouwgrond en natuurschoon moesten wijken. Vandaag is Desteldonk door industriezones afgesneden van haar historische buurdorpen Langerbrugge (Evergem) en Oostakker.
16. Koppelingsgebied Oostakker-Noord
